 |
२०१५ सालको घटना हो । त्यसबेला सानो टुँडिखेलमा तत्कालीन नेपाल सरकारका सबै अड्डाहरूका तर्फबाट विशेषखाले प्रदर्शनीको आयोजना गरएिको थियो । म पनि भर्खरै कलकत्ता विश्वविद्यालयको बंगाल इन्जिनियरङि् कलेजबाट बीई गरेर आएको थिएँ । सदर पब्लिक निक्सारी अड्डामा जागिरे मैले आफ्नो अड्डाका तर्फबाट 'अफिसियल बि्रफिङ्' गर्नुपर्ने थियो ।
विदेशी पाहुनाहरू प्रशस्त थिए । पण्डित जवाहरलाल नेहरूको नेतृत्वमा आएको प्रतिनिधिमण्डल पनि उपस्थित थियो । त्यत्तिकैमा राजा महेन्द्रसँगै रानी रत्नको सवारी भयो । शिष्टाचारपूर्वक आफ्ना कुराहरू राख्दै थिएँ, रानी रत्नले मेरो हजुरबुबा सरदार कविराज शिवनाथ रमिालको नाम लिँदै एक्कासि भनिहालिन्, "यो त फलानाको सन्तानजस्तो छ नि !" त्यत्तिकैमा महेन्द्रले 'म तिमीलाई पछि दरबारमा बोलाउँछु' भने । मलाई लाग्यो, सरकारबाट हुकुम भएको छ, अवश्य बोलावट आउँछ होला । केही जिम्मेवारी दिइन्छ होला ।
नभन्दै त्यसको केही समयपछि दरबारबाट बोलावट आयो । त्यसबेला राजाको अफिस ३ नम्बर बंगलाको एकतला माथि थियो । भर्याङ चढेर जानुपथ्र्यो । कौसी थियो, त्यससँगै पाल टाँगिएको थियो । भुइँतलामा सुरक्षाकर्मीहरू बस्थे । म त्यहाँ पुगेपछि मुख्य जर्नेलले छाता ओढाएर राजाका सम्मुख पुर्याएर फर्किए । मलाई बडो अनौठो लाग्यो । मजस्तो सामान्य इन्जिनियरलाई त्यो सब गर्नु आवश्यक थिएन । जनरलले त्यसो गर्दा कस्तो कस्तो लाग्दो रहेछ । तर, नियमका अघि कसको के लाग्छ र !
त्यसबेला राजासँग एकान्तमै कुरा हुन्थ्यो । परम्परा नै त्यस् तै थियो । एक्लै राजालाई भेट गर्न पाइन्थ्यो । कुराकानीबारे कि राजालाई थाहा हुन्थ्यो कि त सम्बन्धित व्यक्तिलाई । अरू कसैले त्यसको सुईंको समेत पाउँदैनथे । राजासँग भएको कुराबारे बाहिर आएर हल्ला गर्दै हिँड्ने प्रश्नै भएन ।
राजाहरूको विशेषता नै भेट गर्न जाने मानिसहरूसँग घरायसी कुरा गर्ने, हजुरबुबा/जिजुबुबा आदिका बारेमा सोध्ने र सबैलाई चिनेजस्तै गरी प्रस्तुत हुने हो भन्ने सुनेको थिएँ । त्यस भेटबाट मलाई पनि त्यस्तै लाग्यो । किनभने, मसँग पनि त्यस्तै कुराकानी भयो । इन्जिनियरङि् पढेर आएका बारेमा कुरा निस्किएपछि राजा महेन्द्रले भने, "प्रजातन्त्र आइसकेकाले त्यसको सम्झनामा एउटा स्मारकको डिजाइन गर न त !" भर्खर भर्खर पढेर आएको ठिटोले त्यत्रो जिम्मेवारी पाउनु ठूलै कुरा थियो । अरू काम पनि थिएन । हात ज्यादै छिटो चल्थ्यो । केही समय अध्ययन गरेँ । र, फरक-फरक नौ किसिमका नक्सा बनाएर राजालाई चढाएँ । एउटा नक्सा स् वीकृत भयो ।
नक्सा स्वीकृत भएपछि पनि त्यसको निर्माणमा केही समय लाग्यो । ०१७ साललगत्तै त्यसको निर्माण पूरा गर्दा प्रजातन्त्र अपदस् थ भइसकेको थियो । त्यस अवस्थामा प्रजातन्त्रको सम्झनामा स्तम्भ निर्माण गरएिको भन्दा पत्याउने कुरा हुँदैनथ्यो । प्रजातन्त्र मासेको आरोप लागिरहेको अवस्थामा त्यस्तो स्मारक बनाउनुको अर्थ पनि रहँदैनथ्यो ।
त्यो स्तम्भ निर्माणका लागि बजेट पनि थोरै छुट्याइएको थियो । यस्तै करबि डेढ लाख हुनुपर्छ । छुट्याइएको बजेटभित्र रहेर त्यसको निर्माण पूरा गर्न सकिने योजना बनाउनु पथ्र्यो । रमाइलो कुरा त के थियो भने, छुट्याइएको न्यूनतम बजेट पनि पूरै खर्च गर्नु नपरे हुन्थ्यो भनिन्थ्यो । किनभने, छुट्याइएको बजेटबाट जति धेरै बचाउन सकियो उति सम्बन्धित पदाधिकारीको मानमनितो उँचो हुन्थ्यो । र, उस्तै परे मानपद्वी पनि मिल्थ्यो । बजेटमा छुट् याइएको रकम जति कम खर्च गर्यो, दरबारका मानिसहरू उति धेरै खुसी हुन्थे । उनीहरूलाई खुसी तुल्याउनु कर्मचारीको निहित उद्देश्यजस्तै थियो ।
नक्सांकन हुँदा स्तम्भ गेटका हिसाबले बनेको थियो । हात्ती छिर्ने गेट । गाडी आदिको त्यति प्रचलन नभएकाले राजा स्वयं पनि हात्तीमा सवार भएर सहर परत्रिmमा गर्थे । हात्ती मात्र छिरेर भएन, हात्तीमाथि हौदा हुन्थ्यो । त्यसमाथि राजा बस्ने र राजालाई झल्लरी ओढाइन्थ्यो । त्यसो गर्दा त्यसको सोझो उचाइ लगभग २० फिट हुन्थ्यो । तसर्थ, त्यस स्तम्भको अग्लाइ करबि २३ फिटको हुनुपर्ने मेरो ठम्याइ थियो ।
मैले त गेटका रूपमा त्यसको नक्सांकन गरेको थिएँ । निर्माण कार्य पनि त्यही रूपमा सम्पन्न भयो । तर, पछि बीचको बाटो बन्द गरेर दायाँबायाँबाट निकालियो । खै किन त्यसो गरयिो ? म आफैँलाई जानकारी भएन ।
मानिसहरू अहिले आएर कुरा काट्छन् । 'राजा महेन्द्रले भनेमुताबिक बनाइयो' पनि भन्छन् । स्वाभाविक हो, उनैले बनाउन लगाएका हुन् भने कसले भने अनुसार हुन्छ त ? राजाले त मलाई सुरुमा त्रिभुवन र चार सहिदको स्तम्भ राख्ने कुरा नै गरेका थिएनन् । खालि प्रजातन्त्रको सम्झनास्वरूप केही चिनो राख्ने कुरा भएको थियो । पछि मात्रै तल चार जना र माथिपट्ट िएक जनाको स्तम्भ राख्ने कुरा भयो । चार सहिद र राजा त्रिभुवनको नाम त पछि मात्र तय गरएिको थियो ।
मानिसहरू सहिदहरूभन्दा माथि राजाको स्तम्भ राखिएकामा पनि कुरा काट्छन् । अहिलेको परविेशलाई हेरेर त भएन नि ! त्यसबेला त्यही उपयुक्त थियो । सहिदभन्दा राजा नै माथि थिए । किनभने, प्रजातन्त्र ल्याउन राजा त्रिभुवनको ज्यादै ठूलो देन मानिन्थ्यो ।
त्यस स्तम्भको नामका बारेमा पनि मानिसहरूमा भ्रम छ । सहिद गेट भनेर त धेरै पछि मात्रै चर्चामा आएको हो । त्यसको खास नाम नेपाल स्मारक हो । त्यसबेला त्यही नाममा त्यसको स्थापना गरएिको थियो । र, ०१८ वैशाख १ गते त्यसको उद्घाटन हुँदा पनि राजा महेन्द्रले सोही नाममा उद्घाटन गरेका थिए । प्यागोडा शैलीमा निर्माण गरएिको त्यसको 'कन्सेप्ट' मैले भक्तपुरको गोल्डेन गेटबाट लिएको हुँ । त्यो कुरा म लुकाउन चाहँदिनँ ।
|
This is dummy text. It is not meant to be read. Accordingly, it is difficult to figure out when to end it. But then, this is dummy text. It is not meant to be read. Period.
ConversionConversion EmoticonEmoticon